Dit artikel is onderdeel van Beste handpan kiezen
Wat bepaalt de kwaliteit van een handpan?
De kwaliteit van een handpan wordt door verschillende factoren bepaald. Voor een belangrijk deel door het materiaal en de wijze waarop de individuele tonen zijn gestemd. Een goede handpan maken, kost veel tijd. Meestal vertaalt het aantal uren dat de bouwer heeft besteed aan de handpan, zich terug in de kwaliteit. Wanneer een ervaren en getalenteerde maker een handpan bouwt met passie en de beste materialen, heb je een meesterstuk in handen. Eigenlijk is het vergelijkbaar met een Michelin-sterrenkok. Als een getalenteerde, ervaren kok matige ingrediënten gebruikt, zal de uitkomst alsnog tegenvallen. Hetzelfde geldt voor goede ingrediënten, gebruikt door een beginnende kok. En wat zowel voor een kok als een handpanbouwer geldt: de passie en liefde zie je absoluut terug in het eindresultaat.
Vakmanschap en consistentie bij handpanbouwers
Goede handpanbouwers leveren de meest constante output. Bij minder ervaren of minder goede bouwers kan de kwaliteit van elke handpan sterk verschillen. Los van de kwaliteit heeft elke handpan een uniek karakter, omdat elke hamerslag de handpan een klein beetje verandert.
Laten we eerst kijken naar de wijze van stemming.
Wat is stemming bij een handpan?
Hoe een toonveld van een handpan is opgebouwd
De handpan bestaat uit toonvelden met elk zijn eigen toonhoogte. Voor de geïnteresseerden: een toonveld bevat in de verhouding 1:2:3 een grondtoon en twee boventonen (harmonischen). De twee boventonen heten octaaf en kwint (of kleine terts).
Wat is overspraak of crosstalk bij een handpan?
De beste handpannen hebben toonvelden die ten opzichte van elkaar goed geïsoleerd zijn. Dit wordt gewaarborgd middels lege ruimtes. Hierdoor leidt het bespelen van het ene toonveld niet tot het activeren van een ander toonveld. Dat veroorzaakt een ongewenste uitwisseling van beide toonvelden. In dat geval wordt er gesproken van “overspraak” of “crosstalk”. Het unieke van een handpan is nu juist dat bij het aanslaan van een toonveld de handpan als geheel resoneert, maar het specifieke toonveld ook op zichzelf gedefinieerd klinkt.
Naast de ongewenste uitwisseling tussen twee toonvelden, kennen we ook gewenste uitwisseling. In dat geval delen verschillende noten dezelfde frequenties. Daarbij kan het spelen van de ene noot de andere op een aangename wijze activeren.
Waarom er een grens zit aan het aantal tonen op een handpan
Bovenstaande verklaart waarom er technisch een grens zit aan de mogelijkheden van het aantal toonvelden op een handpan. Er zijn handpanbouwers die daarom bewust niet meer dan negen of tien toonvlakken maken. Hoewel in sommige gevallen er misschien nog één of twee extra toonvelden bij hadden gekund, wordt het er vaak niet mooier op.
Invloed van de grondtoon op het aantal toonvelden
Bovendien is bij een lage ding het toonveld-oppervlak veel groter dan bij een hoger gestemde ding. Daarom passen er bijvoorbeeld bij een B2 op een 53 cm-handpan slechts acht toonvlakken naast de ding. Bij een E2 passen eenvoudig elf toonvlakken naast de E.
