In je zoektocht naar de juiste handpan ben je het vast al wel eens tegengekomen. Naast de keuze in stemming, materiaal en het aantal tonen, heb je ook de keuze tussen verschillende frequenties. De meest voorkomende hierbij zijn 440Hz en 432Hz.
Wij krijgen regelmatig vragen hierover. Soms simpelweg de vraag wat het betekent, maar soms ook wat nou de juiste keuze is. Op deze pagina hopen we te helpen om de juiste keuze te maken. Er is niet één juist antwoord, het ligt volledig aan jouw voorkeuren en speeldoelen. Hopelijk helpt deze tekst jou om de juiste keuze te maken.
Wat betekent het aantal hertz bij een handpan?
Laten we bij het begin beginnen: de betekenis van een aantal hertz. Zoals je wellicht weet,bestaat geluid uit trillingen. Hoe sneller de beweging, hoe hoger de toon. Een heel lage toon zit daarmee vaak onder 100Hz, terwijl hoge tonen in de tienduizenden kunnen zitten.De toonladders die wij kennen en gebruiken, bestaan uit een vaste serie tonen. Wij kennen deze als de letters A t/m G. In de meeste landen zal gelden dat, wanneer je afspreekt een A te spelen, dezelfde toon gespeeld wordt. Oftewel: dezelfde hoeveelheid trillingen per seconde (het aantal hertz).
Om samen te kunnen spelen, zijn gaandeweg steeds meer afspraken gemaakt over toonaarde. Een voorbeeld van zo’n afspraak is het gebruik van noten, met dus de letters A t/m G. Daarmee ben je er natuurlijk nog niet, want die letters moeten wel dezelfde toon opleveren. Daarom is er per noot afgesproken welk aantal hertz dat is. Hierbij is de A4 als standaard aangehouden, en hiervoor is 440Hz (440 trillingen per seconde) afgesproken.
Door deze A4 = 440 Hz als basis te hebben, kunnen alle tonen eromheen berekend worden. Dat een handpan in 440Hz gestemd staat, betekent dus niet dat de hele handpan 440Hz afgeeft. Enkel de A4 op deze handpan zou 440Hz zijn. Sommige handpannen hebben deze A4 er niet eens opzitten, maar dat is dus geen probleem. Het is nog steeds het basispunt,van waaruit alle andere tonen zijn berekend.
Alternatieve stemmingen bij handpannen
440Hz is dus de norm binnen het reguliere muzieklandschap. Er zijn altijd alternatieve stemmingen geweest, waarbij deze zelfde A4 net iets hoger of lager werd bepaald. Door deze ene toon anders te maken, worden vanzelf alle andere tonen ook iets hoger of lager. De meest populaire stemming naast 440Hz is 432Hz. Een andere alternatieve stemming is 444Hz.
Er zijn nog meer alternatieve stemmingen, maar omdat binnen de wereld van handpan vooral 440 en 432 voorkomen, beperken we ons binnen deze pagina tot deze twee stemmingen.
Waarom kiezen sommige mensen voor 432Hz?
432Hz is populair in verschillende kringen. Sommige redenen zijn meer geschiedkundig, sommige puur persoonlijk, en sommige meer gebaseerd op bepaalde theorieën. Ons advies, dat later in deze tekst uitgebreider volgt, luidt: volg je gevoel hierbij. Laat je niet teveel leiden door wat je van anderen hoort of ergens hebt gelezen. Als jij beter reageert op een bepaald geluid, ga daar dan voor. Uiteindelijk ga jij er op spelen, dus moet die connectie met het instrument er zijn. Als dat goed zit, maakt de rest eigenlijk niet uit.
Terugkomende bij het onderwerp van deze alinea; waarom kiezen mensen voor 432Hz, als 440Hz de gekozen norm is? Laten we beginnen met de spelers die dit doen vanuit geschiedenis.
432Hz en klassieke muziek
Klassieke muziek bestaat al honderden jaren, maar een universele stemming nog maar zo’n 180 jaar. Er werd dus al muziek gemaakt lang voordat we wereldwijd zaken regelden. Zo waren er regio’s die hun eigen stemmingen gebruikten, en ook de instrumenten die zij bouwden daarop afstemden. Met name in Europa hebben veel grote componisten geleefd, en instrumenten uit die tijd werden gebouwd naar de standaarden van deze grootheden.
Zo zijn er met name strijkinstrumenten die stammen uit de tijd dat instrumenten nog in (ongeveer) 432Hz werden gestemd, en dus ook gebouwd met dat in gedachten. Vandaag de dag zijn er nog steeds spelers die instrumenten bespelen uit die tijd, en de standaarden uit die tijd aan wensen te houden. Zij spelen dus het liefst in 432Hz, omdat het instrument is gebouwd met dit in gedachten. De bekendste instrumenten hiervan zijn de Stradivarius-violen. Instrumenten die geroemd zijn, maar ook peperduur!
Daar moet wel bij vermeld worden dat het meten in hertz ook nog niet altijd kon worden gedaan Deze meetvorm bestaat nog geen 100 jaar. Of echt in 432Hz werd gehandeld is dus niet te achterhalen, maar we weten wel dat de klassieke muziek uit die tijd wat lager gestemd was dan het huidige 440Hz. Ook is onduidelijk of een bouwer als Stradivarius koos voor een bepaalde stemming omdat hij hier de voorkeur aan gaf, of dat hij dit deed omdat het simpelweg de norm was. Dit soort zaken zijn moeilijk te achterhalen, maar feit blijft dat er muzikanten zijn die om deze reden de voorkeur geven aan het iets lagere 432Hz.
Theorieën rondom 432Hz
Er gaan behoorlijk wat theorieën rond over de waarde van 432Hz. Nou moeten we daarbij vermelden dat de bronvermelding van veel van deze theorieën niet gemakkelijk te vinden is. Toch zijn sommigen van deze theorieën behoorlijk populair gevonden, vandaar dat we ze ook wel benoemen op deze pagina.
432Hz en de frequentie van de aarde
Er is de theorie over de frequentie van de aarde. Deze theorie is zodanig populair dat er zelfs een benaming uit is voortgekomen: 432Hz wordt vaak de hartsfrequentie genoemd, naar het hart van de aarde. De frequentie van het centrum van de aarde kan gemeten worden, en is 7,82Hz.
Nou stelt de theorie rond de hartsfrequentie dat deze frequentie, wanneer deze vermenigvuldigd wordt, beter aansluit bij 432Hz dan bij 440 Hz. De fout die hier gemaakt wordt, is dat de frequentie van de aarde (7,82Hz) wordt afgerond naar 8hz. Afronden voor vermenigvuldigen zorgt er natuurlijk voor dat ook de afronding vermenigvuldigd wordt.
Zo levert 8Hz maal 54 inderdaad 432Hz op. De daadwerkelijke frequentie, 7,82, levert maal 54 422,28Hz op. Een verschil van bijna 10Hz ten opzichte van de som met 8Hz.
Er zijn meer van deze meer wiskundig georiënteerde onderbouwingen die in het voordeel van 432Hz zijn geschreven. Helaas zijn deze berekeningen vaak niet al te secuur gedaan. We raden je daarom aan om het vooral bij je eigen gevoel te houden, en niet teveel in de theorie te duiken.
432Hz en historische theorieën
Een andere theorie vertelt over de jaren ’30 en ’40 van de vorige eeuw. Een periode waarin het fascisme dominant was. Er wordt weleens gesteld dat een universele stemming onderdeel was van het plan van de fascisten, die natuurlijk ook werelddominantie wensten.
Nou is het waar het proces om een universele stemming te bereiken in deze zelfde periode wereldwijd werd aangenomen, en is het zelfs zo dat het initiatief kwam vanuit Duitsland. Nou kwam dat initiatief wel veel eerder, al rond 1850. Het duurde een behoorlijke tijd voordat dit initiatief wereldwijd geaccepteerd werd, het vastleggen daarvan gebeurde daarom pas in 1953. Inderdaad rond de periode van het naziregime, maar toch ook alweer 8 jaar erna. Bovendien speelde Amerika een grote rol in het uiteindelijke vastleggen van deze universele stemming, en Amerika was juist tegen het naziregime.
Wederom een theorie dus, die behoorlijk snel en gemakkelijk verspreid wordt, maar het niet redt als je er wat verder in duikt.
432Hz en natuurwetten
Als laatste dan de natuurwetten. Het is waar dat 432Hz een meer ronde reeks frequenties oplevert dan 440Hz. Bij een ronder getal, krijg je bij experimenten met trillingen ook mooiere en meer kloppende patronen te zien. Er zijn talloze voorbeelden te vinden van trilplaten met bijvoorbeeld zand daarop, dat prachtige patronen laat zien als er een bepaalde frequentie wordt afgespeeld.
Vanuit natuurwetten is dus zeker iets te zeggen voor 432Hz. Het oogt mooier en kloppender. Er is weinig onderzoek gedaan naar het daadwerkelijke effect hiervan, maar het levert zeker een kloppende reeks op!
Waarom kiezen mensen voor 440Hz?
Duiken in redenen waarom voor 440Hz wordt gekozen levert minder spannende resultaten op dan de zoektocht naar redenen voor 432Hz. De oorzaak hiervoor is dan ook dat er minder sterk een groep voorstanders voor specifiek 440Hz is.
440Hz als standaard voor samenspel
440Hz is gekozen vanuit een simpel doel: samenspelen. Er werden tot 1850 ontzettend veel verschillende stemmingen en werkwijzen gebruikt, maar de toon die we nu de A noemen bewoog altijd ergens rond 420Hz en 460Hz. Vanuit een mooi midden, waar iedereen zich in kan vinden, is gekozen voor het gemiddelde: 440Hz.
Spelers die de voorkeur geven aan 440Hz, doen dat nog steeds vanuit hetzelfde doel: samenspelen. Of dat nou in 432Hz, 440Hz of 444Hz is, maakt de meesten niet zoveel uit. Zolang iedereen maar dezelfde frequentie aanhoudt. Aangezien wereldwijd 440Hz wordt aangehouden, kiezen mensen dus hiervoor.
Geen spannende theorieën dus in deze alinea, vooral praktische opvattingen.
Ons advies bij het kiezen van 440Hz of 432Hz
Ons advies is simpel: vergeet alles wat je van anderen hebt gehoord of ergens hebt gelezen. Luister met een open houding, en ontdek wat het met jou doet. Als je een sterker gevoel ervaart bij 432Hz, dan zou dat de juiste keuze voor jou kunnen zijn. Onze ervaring is dat spelers vaak sterker reageren op de verschillende staalsoorten of een specifieke stemming. Deze factoren zijn vaak van veel grotere invloed dan de gekozen frequentie. We kunnen je tijdens onze workshops en oriëntaties laten ervaren wat het verschil is, zo kun je helemaal zelf tot de juiste conclusie komen, die past bij jouw ervaring en jouw gevoel.
